Ethiek en design


“Design is actually doing ethics”

(Peter-Paul Verbeek, professor filosofie & technologie, Universiteit Twente)


Er is een enorm aanbod aan e-health toepassingen en er wordt voortdurend nieuw aanbod ontwikkeld. Een patiëntportaal om het medisch dossier te kunnen raadplegen, een app om te helpen met afvallen of een website om te leren omgaan met psychische klachten; het zijn slechts enkele voorbeelden. De inzet van technologie lijkt op het eerste oog neutraal, maar is dat niet. Door het gebruik van technologie in verschillende doelgroepen krijgt het een morele lading. E-health toepassingen zijn verweven met de normen en waarden van de ontwerper. Normen - zoals de onderstaande - vormen één van de basiselementen van een ontwerp.


  • Het is goed om digitaal je medisch dossier te kunnen raadplegen.
  • Het is goed om je gezondheid te monitoren.
  • Het is goed om een spelletje te kunnen doen zodat je met je klachten leert omgaan.


Met e-health toepassingen wordt het handelen van mensen beïnvloed. Dat is niet slecht, maar het is verstandig deze beïnvloeding bespreekbaar te maken tijdens het ontwikkel- en ontwerpproces. Misleid je bijvoorbeeld iemand? In welke mate stuur je gedrag, expliciet en/of impliciet? Een voorbeeld dat we graag aanhalen is de website ‘ethics for designers’. De website is samengesteld door industrieel ontwerper en onderzoeker Jet Gispen vanuit de gedachte dat design een ethische activiteit is. De website verzamelt praktische hulpmiddelen om tijdens het ontwerpproces aandacht te geven aan ethiek. Hiervoor worden drie thema’s aangestipt, zie kader voor meer informatie. Sjablonen, hulpmiddelen voor discussievoering en andere instrumenten zijn gratis via de website te downloaden.


Wil je meer lezen? Klik hier voor een artikel over programmeren en verantwoordelijkheden.

Moral sensitivity

Het herkennen van de ethische dimensie van je ontwerp.

Moral creativity

Het verkennen van de creatieve oplossing voor je ethische vraagstukken.

Moral advocacy

Het communiceren van je ethisch standpunt aan belanghebbende.

Kent u nog andere voorbeelden van praktische hulpmiddelen? Stuur ze naar patientparticipatie@nictiz.nl